Η επιστολή «Διακήρυξης της Επανάστασης, Απελευθέρωσης και ‘Ενωσης με την Ελλάδα», φέρει την ημερομηνία 7/10/1944.
Συντάχθηκε από την Ελληνική Επαναστατική Καρπαθιακή Επιτροπή που είχε εκλεγεί την προηγούμενη μέρα. Συγγραφέας της πιθανότατα ο Χριστόφορος Σακελλαρίδης, δάσκαλος και γραμματέας της Ιεράς Μητρόπολης Καρπάθου και Κάσου [4].
Εκφράζει το βαθύτερο νόημα της Επανάστασης και Απελευθέρωσης της Καρπάθου και κοινοποιεί το λαϊκό αίσθημα των κατοίκων Καρπάθου και Κάσου για την «Ένωση με τη Μητέρα Ελλάδα»:
… Ο αμιγής Ελληνικός πληθυσμός των νήσων Καρπάθου και Κάσου αμέσως προέβη εις την ενύψωσιν της Ελληνικής σημαίας και εκήρυξε την ένωσίν του με τα της Μητρός Ελλάδος – πατριωτικαί εκδηλώσεις λαμβάνουσιν χώραν και έξαλλος ενθουσιασμός διαπνέει απ’ άκρου εις άκρον τας νήσους Κάρπαθον και Κάσον, δια την εκπλήρωσιν του προαιωνίου υμών πόθου …
Παραλήπτης η εξόριστη Ελληνική Κυβέρνηση στο Κάϊρο της Αιγύπτου και οι Συμμαχικές Δυνάμεις.
Την επιστολή μετέφερε και παρέδωσε στο προορισμό της, 7-μελής ομάδα τολμηρών Καρπαθίων ναυτικών που ταξίδεψε υπό επικίνδυνες συνθήκες από την Κάρπαθο, στην Κάσο και μετά στο Αμπουκίρ και την Αλεξάνδρεια (δείτε και το σχετικό λήμμα).
Ακριβές αντίγραφο του πρωτοτύπου βρίσκεται στο σχετικό λήμμα στην Καρπαθιοπαίδεια μαζί με ερμηνευτικά σχόλια.
Πηγές και Παραπομπές
Ολόκληρο το κείμενο βρίσκεται στον παρακάτω σύνδεσμο ως A100
Σχετικά λήμματα με την Επανάσταση της Καρπάθου στις ετικέτες: 1944
Άτυπο σκίτσο νησιώτη – αντί πραγματικής εικόνας για το Χ” Οικονόμου
Ο Χατζηλίας (Χατζη-Ηλίας) Οικονόμου ήταν Έλληνας αγωνιστής της Επανάστασης του 1821, καραβοκύρης και πολιτικός από την Κάρπαθο. Ήταν πληρεξούσιος (Παραστάτης) Καρπάθου στις εθνοσυνελεύσεις του Άστρους (Β’) το 1823 και του Άργους (Δ’) το 1829. Συγκρούστηκε με τον μητροπολίτη Καρπάθου Νεόφυτο. Ο τελευταίος, μάλιστα, απέστειλε επιστολή προς το Υπουργείο της θρησκείας το 1823, αποκαλώντας τον Οικονόμου “αντίθεο” και “αποστάτη της Ορθοδοξίας” [1]. Αργότερα όμως σε μεταγενέστερη επιστολή, αναφέρει ότι του ζήτησε συγχώρεση πιθανόν με τη μεσολάβηση του Μάρκου Μαλλιαράκη.
Ο Λαογράφος και Ιστορικός Μιχαήλ Μιχαηλίδης – Νουάρος τον περιγράφει:
«… ο επιφανέστερος πολίτης της Καρπάθου κατά τους χρόνους της Ελληνικής Επαναστάσεως, λόγω μορφώσεως πλούτου και γένους … »
Ο επίτιμος καθηγητής Φιλοσοφίας στο ΕΚΠΑ κ. Θ. Πελεγρίνης χαρακτήρισε το Χ.Ο. ως «Σύμβολο της Εθνικής Ταυτότητας των Καρπαθίων» [7]:
Ο Χατζηλίας με την εθνική του δράση συμβολίζει το δικαίωμα των Καρπαθίων να σεμνύνονται να λένε πως πατρίδα τους είναι ένα αιγαιοπελαγίτικο νησί, ακριτικό, για το οποίο ο ξεχωριστός εκείνος συντοπίτης των συνέβαλε με τον φλογερό του πατριωτισμό, ώστε να αποτελέσει αναπόσπαστο μέλος της Νέας Ελληνικής Πολιτείας εξ αρχής, από την ώρα της δημιουργίας της –ένα δικαίωμα που απηχεί, ασφαλώς, τη συνείδηση του Έθνους όλου.
Η Πολιτική του Δράση
Προύχοντας του Μεγάλου Χωριού (σημερινού Απερίου) Καρπάθου
Εκλεγμένος Παραστάτης Καρπάθου στη Β’ και Δ’ Εθνοσυνέλευση
Διεκδίκησε σθεναρά την παρουσία της Καρπάθου στο νεοσύστατο Ελληνικό Κράτος (συμφωνία του Λονδίνου, 1829)
Αγωνίστηκε για την τήρηση της τάξης στην επαναστατημένη Κάρπαθο, λόγω της παρουσίας ατάκτων ενόπλων από τη γειτονική Κρήτη
Δέχθηκε και διαχειρίστηκε διαφωνίες από τους τοπικούς του πολιτικούς αντιπάλους.
Ήλθε σε σύγκρουση με τον τότε Μητροπολίτη Καρπάθου Νεόφυτο, ο οποίος τον κατήγγειλε στο ελληνικό κράτος, πιθανόν να τον εξω-εκλησίασε, αλλά τελικά τον συγχώρεσε με δεύτερη επιστολή του μερικά χρόνια μετά.
Η Εθνική του Δράση
Πιθανότατα μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία από το Δ. Θέμελη.
Ήταν πρωτοστάτης στην κατασκευή και δωρεά του «πλοίου της Καρπάθου», που παραχωρήθηκε στον Ανδρέα Μιαούλη και έλαβε μέρος στην Ναυμαχία του Γέροντα (1824).
Πρωτοστάτησε στην οικονομική συνδρομή της Καρπάθου στον αγώνα του έθνους, εν τω μέσω ταυτόχρονης φορολογίας στους Οθωμανούς.
Δώρησε μεγάλο μέρος της περιουσίας του στον αγώνα.
… μέλη συνολοπληρωτικά του Ελληνικού Κράτους …
Μοναδική είιναι η παραπάνω ρήση του στην επιστολή που έστειλε μαζί με το Γεώργιο Ψαρουδάκη στον Ι. Καποδίστρια, διαμαρτυρόμενος για την μη ενσωμάτωση της Καρπάθου στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος:
«…Οι Καρπάθιοι, πειθόμενοι εις την ένορκον και πασιφανή διακήρυξιν των συνελεύσεων του Έθνους, ότι όλοι όσοι έλαβον τα όπλα εις τον ιερόν τούτον αγώνα, είναι ένα αδιάσπαστονΈθνος, ήλπιζάν δικαίως να είναι μέλη συνολοπληρωτικά του Ελληνικού Κράτους, έτι μάλλον ως μη έχοντες ποτέ κατοίκους Τούρκους, ούτε ιδιοκτησίας Τουρκικάς εις την Νήσον των.
Αλλά παρά πάσαν ελπίδα βλέπουν, οτι η πράξι, η γενόμενη εν Λονδίνο την 22 Μαρτίου του παρόντος έτους από τους Πληρεξούσιους Αντιπροσώπους των Τριών Συμμάχων Βασιλέων, διορίζει όρια της Ελλάδος, κατά τα οποία η Κάρπαθος καταδικάζεται να εγκαταλειφθή εις την λυσσώδη εκδίκηση των άσπονδων εχθρών του Χριστιανισμού …» (5/8/1829) [6].
Η δολοφονία του
Δολοφονήθηκε το φθινόπωρο του 1829, μερικούς μήνες πριν την παραπάνω επιστολή, από τον Ι. Μπαϊρακτάρη, άτακτο ένοπλο αντάρτη από την Κρήτη. Αρκετά χρόνια μετά, έγινε δίκη για το περιστατικό και καταδικάστηκε σε χρηματική ποινή το αφεντικό του Μπαϊραχτάρη, για τις πράξεις του.
Η συνολική του προσφορά
Ως πολιτικός πέτυχε την εθελούσια συμμετοχή των Καρπαθίων στην εθνεγερσία αν και η Κάρπαθος βρισκόταν σε μικρή απόσταση από την ισχυρά οθωμανο-κρατούμενη Ρόδο.
Πέτυχε την προσάρτηση της Καρπάθου στην Επαρχία Σαντορίνης.
Επιχειρηματολόγησε και διεκδίκησε τη συμμετοχή της Καρπάθου στο νεοσύστατο Ελληνικό Κράτος με τη Συμφωνία του Λονδίνου του 1829.
Δυστυχώς η δολοφονία του και η επιστροφή της Δωδεκανήσου στους Οθωμανούς έπληξαν προσωρινά το μέγεθος της προσφοράς του.
109 χρόνια αργότερα (1947) η Δωδεκάνησος ενσωματώθηκε στην Ελλάδα, αποκορύφωμα των αγώνων των Καρπαθίων και Δωδεκανησίων για την Ελευθερία που και εκείνος ενέπνευσε.
Η προτομή του στο Απέρι της Καρπάθου
Στις 12/8/2022 αποκαλύφθηκε η προτομή του μνημείου του στη γενέτειρα του το Απέρι της Καρπάθου. Η προτομή του Χ.Ο. φιλοτεχνήθηκε από το γλύπτη κ. Χαράλαμπο Νεονάκη [9] με βάση τα ιστορικά στοιχεία που είναι διαθέσιμα, ενώ δεν έχει βρεθεί καμμιά απεικόνιση του.
Με τα ενδυματολογικά στοιχεία της εποχής εικονίζεται ένα πολιτικό πρόσωπο, ενώ το βλέμμα του εμφανίζεται αυστηρό και ταυτόχρονα αποφασιστικό [8].
Εκ παραδρομής στην επιγραφή αναφέρεται η Γ’ αντί για τη Δ’ Εθνοσυνέλευση (1829).
Οι υπογραφές του Χ.Ο.
Σώζονται δύο υπογραφές του Χ.Ο. από σχετικά έγγραφα:
Από ιστορικό έγγραφο της εποχής
Χ”ηλίας πρωτόγερος μεγάλου Χωρίου παρών (από νομικό έγγραφο – μεταβίβασης υπογράφει ως μάρτυρας).
Το τμήμα της υπογραφής του από το παραπάνω: Χ”ηλίας
Υποναύαρχος Αντώνης Κριεζής και 10ος προθυπουργός της Ελλάδος
Ο Αντώνης Κριεζής [3], Υδραίος Ναύαρχος του ’21, βρέθηκε στο γάμο του Γεωργίου, γιού του Χατζή – Ηλία Οικονόμου (αντιπροσώπου της Καρπάθου στις εθνοσυνελεύσεις) και της Φωτεινής, κόρης του Χατζη-Φρατζέσκου και οι δύο από το Απέρι. Με την εμφάνιση του Ναυάρχου, οι νεόνυμφοι και οι παρευρισκόμενοι στο γάμο του δώρισαν τα κοσμήματα και τα δώρα υπέρ του αγώνα [1].
Στις 28 Οκτωβρίου 1940 η Ιταλία κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα και η Δωδεκανησιακή παροικία θεώρησε ότι ήταν καταλληλότερη ευκαιρία για την απελευθέρωση των Δωδεκανήσων, που τελούσαν υπό ιταλική κατοχή από το 1912. Με επικεφαλής τη Δωδεκανησιακή Νεολαία Αθηνών έγιναν δυναμικές εκδηλώσεις στην Αθήνα και παράλληλα ζητήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση να επιτραπεί η εθελοντική κατάταξη στον ελληνικό στρατό των Δωδεκανησίων εθελοντών, που είχαν ιταλική υπηκοότητα. Παρά τις τρομακτικές αδυναμίες του τακτικού στρατού η κυβέρνηση δέχτηκε το αίτημα και στις 13 Νοεμβρίου 1940 συγκρότησε το “Σύνταγμα Δωδεκανησίων” βασιζόμενη στις υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις της Δωδεκανησιακής παροικίας για τον αριθμό των μελών της. Κυριότερος λόγος για τη συγκρότηση του Συντάγματος ήταν η ανάγκη του Γενικού Στρατηγείου για πρόσθετες δυνάμεις, που από κοινού με τους Βρετανούς θα αναλάμβαναν την απόκρουση της επερχόμενης γερμανικής επίθεσης [1].
Στο Σύνταγμα των Δωδεκανησίων Εθελοντών υπηρέτησαν οι κατωτέρω αναφερόμενοι 311 Καρπάθιοι [2]. Οι πληροφορίες είναι παρμένες από το βιβλίο του Μάρκου Π. Κλαδάκη (Ιστορία του Συντάγματος Δωδεκανησίων Εθελοντών) με τις ακόλουθες αλλαγές: 1) Προστέθηκε ο Γεώργιος Καραμηνάς που είχε καταχωρηθεί στην Κάλυμνο. 2) Προστέθηκε ο Νίκος Μουστακάκης που γεννήθηκε στη Μάκρη της Μικράς Ασίας και με την Μικρασιατική καταστροφή ήλθε πρώτα στη Ρόδο και παιδί ακόμη εγκαταστάθηκε στην Κάρπαθο – είχε καταχωρηθεί στη Ρόδο. 3) Μεταφέρθηκε από τον γενικό κατάλογο ο Στέφανος Λυμπερόπουλος. 4) Διαγράφτηκε ο Μηνάς Μανατσής που είχε καταχωρηθεί και με το σωστό του όνομα ως Μηνάς Μηνατσής:
Στις 12/8/2022 αποκαλύφθηκε η προτομή του μνημείου του στη γενέτειρα του το Απέρι της Καρπάθου. Η προτομή του Χ.Ο. φιλοτεχνήθηκε από το γλύπτη κ. Χαράλαμπο Νεονάκη [9] με βάση τα ιστορικά στοιχεία που είναι διαθέσιμα, ενώ δεν έχει βρεθεί καμμιά απεικόνιση του.
Με τα ενδυματολογικά στοιχεία της εποχής εικονίζεται ένα πολιτικό πρόσωπο, ενώ το βλέμμα του εμφανίζεται αυστηρό και ταυτόχρονα αποφασιστικό [8].
